Haziran 16th, 2010 Yazan: PoYraZ

Tarihçilerin genel ifadesiyle Mezoptamya “Tarihin Åžahidi” dir. Dünya üzerinde bu kadar çok savaÅŸ yaÅŸandığı baÅŸka bir bölge yoktur. Pek çok sayıdaki medeniyete ev sahipliÄŸi yapmış olan Mezopotamya Bölgesi, tarihin hiçbir döneminde önemini kaybetmemiÅŸtir. Bu önemini fırat ve Dicle’nin ortasındaki verimli topraklarına borçludur.Burası, biraz güçlenen devletlerin ele geçirmek istediÄŸi bölgelerin başında gelmiÅŸtir Tarih boyunca her iki nehre yakın yerlerde önemli kentler kurulmuÅŸ ve saÄŸlam kaleler yapılmıştır. Tarihin en kanlı savaÅŸları bu bölge için meydana gelmiÅŸtir. Hititler, Asurlar, Mitanniler, Akatlar, Urattular, Medler, Persler, Romalılar, Bizansızlar, Eyyubiler, Selçuklar, Mogollar, karakoyunlular, Akkoyunlular ve Osmanlılar bu topraklara sahip olmuÅŸtur. Bölge Osmanlı idaresine girdikten sonra uzun yıllar savaÅŸsız bir dönem geçirmiÅŸtir. Günümüzde bu bölge(Mezopotamya) Türkiye, Irak ve Suriye’nin Sınırları içerisinda kalmaktadır. Ä°ÅŸte Siverek Dünya CoÄŸrafyası Açısından bu kadar önemli bir bölgenin merkezinde yer almaktadır. Tarihin ilk çaÄŸlarında Siverek ve çevresi deÄŸiÅŸik isimlerle anılmıştır. Tarih kitaplarında HALZÄ°DÄ°MA olarak geçen bölgenin merkezi KÄ°NABA yani Siverek Kasabası idi.Asurlular dönemine rastlayan bu isimlendirmede bugunkü Siverek’in yerinde olduÄŸu bilinen Kinabu ÅŸehri kanlı savaÅŸlara sahne olmuÅŸ bir kenttir. Bazı kaynaklarda Halzi-Luka olarak da gösterilmektedir. Bu bölgeye verilen isimlerden biride Hitit-Asur-Mitanni dönemlerinde KUMMUH bölgesi olarak geçmektedir. Kummuh bölgesi Diyarbakır ile Urfa arasındaki bölgeyi kapsamaktadır. Asur vesikalarında KUTMUKHi olarak geçen bu ÅŸehir devletinin yeri, Prof. Dr. Firuzan KINAL’a göre tam olarak tesbit edilmemiÅŸtir.Hititlerin bu bölgeden çok sayıda ÅŸehir devletleri bulunmakta idi. Siverek bölgesi de batıda Kizzuwadna’ya kadar önemli kent olan Ä°SUWA’ya kadar komÅŸu idi. O dönemlerde adı Ä°SMERÄ°KA olarak geçen Siverek, Mitanni devletinin önemli ÅŸehir devletlerinden biridir. Bir süre ARAMi(SÃœRYANÄ°) göçlerine sahne olan Siverek’in özellikle KaracadaÄŸ taraflarına Aramiler yerleÅŸmiÅŸ ve burası için KÄ°ÅžYARÄ°(KAÅžYARI)ismini kullanmışlardır.Aramiler bu dönemlerde Siverek’te etnik olmuÅŸlarsa da Asurluluların sürekli baskıları neticesinde bölgenin idaresini onlara terk etmek zorunda kalmışlardır. Aramiler döneminde Süryaniler tarafından ismi ÅŸebhabherrak olarak isimlendirilmiÅŸtir. Ermenilerin hakim oldukları dönemlerde Sevaverek olarak geçen ismi Arapların eline geçtıkten sonra adı Es-süveyda olarak deÄŸiÅŸmiÅŸtir.Haçlı kontluÄŸu döneminde Siverek’in ismi Sovorak olarak haritalarda yer almaktadır. Genel Tarihçi Urfalı Metaos eserinde Siverek’in ismini Sevaragk olarak vermekte, aynı dönemlerde Ebul Farac ise ismi Sibabarak olarak yazmaktadır. Bizanslar döneminde ise ismi Sebaberak, Severak ve as-suwaida olarak geçmektedir. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Siverek’in ismi bugünkü kullanıldığı ÅŸekliyledir.Mezopotamya Bölgesi deÄŸiÅŸik isimlerle anılmaktadır. Yunanlı Tarihçiler Dicle ve Fırat arasında kalan sahanın yukarı kısımlarını Yukarı Mezopotamya diye adlandırmaktadırlar. Ä°slam CoÄŸrafyacılarıda bölgeyi ada anlamında(El- Cezire) diye isimlendirmektedir. Ortalarda Urfa, Mardin ve Diyarbakır bölgelerinin en fazla dikkat çektiÄŸi, El-Cezire mıntıkasının genel hatlarıyla batısında Åžam, batısında Antep, MaraÅŸ, ve Malatya, doÄŸusunda DoÄŸu Anadolu Bölgesi, güneyinde ise Irak yer almaktadır. Ebu’l Fida’ya göre bu saha kuzeyda Malatya ve Amid(Diyarbakır) ile baÅŸlar, güneyde Anbar’dan Tekrit’e uzanan bir hatla Iraktan ayrılır. El-Cezire bölgesinin en büyüyk ÅŸehri Dicle üzerindeki Musul olan Diyar-ı Riba, Fırat üzerindeki Rakka(daha yukarıda Urfa) eksenli Diyar-ı Mudar ve Amid merkezli ve en küçüğü sayılan Diyar-ı Bekir olmak üzere üç mıntıkaya taksim edilir. Bugün El-Cezirenin kuzeyi Türkiye, güneyi ise Irak topraklarında yer almaktadır. Siverek Diyar-ı Mudar ÅŸehirlerinden biridir. CoÄŸrafyacılar ve Tarihçiler bu bölgeden bahs ederken kullandıkları “Bilad-ı Åžarkiyye” ismi anlam olarak DoÄŸu Vilayetleri kelimelerini karşılamaktadır. Selçuk’lularda Eyyubi’lerde ve Osmanlı’larda kullanılan Bilad-ı Åžarkiyye, DoÄŸu Karadeniz Bölgesini dışarıda bırakacak ÅŸekilde, Trabzon’dan Ä°skenderun’a çekilecek bir hattın doÄŸusunu ifade etmektedir. Mesela Selahaddin-i Eyyubi’ye göre kuzeyde olmasına raÄŸmen onun 1182-1185 yıllarında gerçekleÅŸtirdiÄŸi sefer ve fetihler “Åžark icraatları” olarak kaydedilmektedir.Aynı ÅŸekilde Türkiye Selçuklu Sultanı Ä°zeddin Keykavus’un Haleb ÅŸehri öncesinde Urfa ve Harran üzerine yürüyüşü de “Melik EÅŸrefin elinde bulunan Bilad-i Åžarkiyye’ye gidiÅŸi…” baÅŸlığı altında zikredilmekte ve olaylar anlatılırken Hısn-ı Keyfa(Hasankeyf), Meyyafarikin(Silvan), Amid(Diyarbakır), Ruha(Urfa), Harran, Siverek, Sincar, Halep ve Tell baÅŸer gibi yerlerden bahsedilmektedir. Yukarıda coÄŸrafi mekanını tarihi kaynaklar ışığında belirlemeye çalıştığımız Siverek ve çevresi bugün Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde GüneydoÄŸu Anadolu Bölgesinde Åžanlıurfa vilayeti sınırları dahilinde yer almaktadır.